İngiliz Kraliyet Donanması’nda başlayan, Avustralya Kraliyet Donanması’nda devam eden ve yaklaşık 30 yıl boyunca Kıbrıs’ta denizcilik eğitimine hizmet veren HMAS TEAL, bugün Girne’de Denizcilik Müzesi olarak geçmişten geleceğe uzanan bir denizcilik mirasını yaşatıyor. Ton sınıfının günümüze ulaşan son yüzen örneği olan gemi, tarih, teknoloji ve çağdaş sanatı aynı çatı altında buluşturuyor.
Girne’de denizcilik tarihine ilgi duyan ziyaretçiler için dikkat çekici bir müze deneyimi sunan HMAS TEAL’in hikâyesi, İngiltere’de başladı.
Ton sınıfı mayın avlama ve tarama gemisi olarak inşa edilen gemi, 20 Temmuz 1956’da HMS JACTON adıyla İngiliz Kraliyet Donanması’nda hizmete girdi. Daha sonra Avustralya tarafından satın alınan gemi, 30 Ağustos 1962’de HMAS TEAL adını alarak Avustralya Kraliyet Donanması’nda aktif göreve başladı.
Geminin iki farklı isim taşıması, İngiliz ve Avustralya Kraliyet donanmalarında geçirdiği iki ayrı dönemden kaynaklanıyor. HMS, “His/Her Majesty’s Ship” (Majestelerinin Gemisi), HMAS ise “His/Her Majesty’s Australian Ship” (Majestelerinin Avustralya Gemisi) anlamına geliyor.
Ton sınıfının günümüze ulaşan son yüzen örneği
HMAS TEAL’i dünya denizcilik tarihi açısından özel kılan en önemli özellik, İngiliz Kraliyet Donanması tarafından 1950’lerde geliştirilen Ton sınıfı mayın avlama ve tarama gemilerinin günümüze ulaşan son yüzen örneği olması.
Bu özelliğiyle gemi, yalnızca Kıbrıs açısından değil, dünya denizcilik tarihi bakımından da benzersiz bir kültürel miras niteliği taşıyor.
Mayın temizleme görevinden Uzak Doğu devriyelerine
HMAS TEAL, 1963-1973 yılları arasında mayın karşı tedbirleri, deniz güvenliği, hidrografik araştırmalar ve eğitim görevlerinde bulundu.
1963 yılında Bougainville açıklarında, İkinci Dünya Savaşı’ndan kalan mayınların temizlenmesini amaçlayan Operation GARDENING harekâtına katılan gemi, Endonezya-Malezya Çatışması sırasında da Uzak Doğu’da devriye görevleri yürüttü.
Geminin dikkat çeken görevlerinden biri de 1967 yılında Ton sınıfı içerisinde Avustralya kıtasının çevresini dolaşan ilk gemi olmasıydı.
182 bin 83 deniz mili seyir yaptı
HMAS TEAL, 31 Mayıs 1973’te aktif donanma hizmetinden ayrıldı. Donanma görevini tamamladığında toplam 182 bin 83 deniz mili seyir yapmıştı.
1977 yılında satılarak sivil hayata geçen gemi, sonraki yıllarda Karayipler’de dalış destek gemisi, yolcu gemisi ve balıkçı gemisi olarak farklı görevlerde kullanıldı.
Kıbrıs’taki hikâyesi 1994’te başladı
HMAS TEAL’in Kıbrıs’taki hikâyesi ise 1994 yılında başladı. Gemi, Yakın Doğu Üniversitesi bünyesinde kurulan Denizcilik Fakültesi’nde uygulamalı denizcilik eğitimlerinde kullanılmak üzere satın alınarak Kıbrıs’a getirildi.
2013 yılında Denizcilik Fakültesi ile birlikte Girne Üniversitesi’ne devredilen gemi, yaklaşık 30 yıl boyunca yüzlerce kaptan, güverte zabiti ve denizcilik profesyonelinin yetişmesine katkı sağladı.
Geminin uygulamalı eğitimde üstlendiği rol bugün Girne Üniversitesi’nin son teknoloji simülasyon sistemleriyle devam ediyor.
Eğitim gemisinden müzeye
HMAS TEAL’in sahip olduğu tarihsel değerin korunarak gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla, Yakın Doğu Üniversitesi Kurucu Rektörü Dr. Suat Günsel’in vizyonuyla geminin Denizcilik Müzesi’ne dönüştürülmesine karar verildi.
Bu dönüşüm, Yakın Doğu Üniversitesi’nin uzun yıllardır sürdürdüğü kültürel mirası koruma ve müzecilik anlayışının da bir devamı olarak değerlendiriliyor.
Kıbrıs Modern Sanat Müzesi, Kıbrıs Araba Müzesi, Kıbrıs Herbaryum ve Doğa Tarihi Müzesi, Lefkoşa Müzesi ve GÜNSEL Sanat Müzesi ile oluşturulan kültür-sanat ekosistemine HMAS TEAL Denizcilik Müzesi ile denizcilik mirası da eklendi.
Müze yalnızca geminin hikâyesini anlatmıyor
HMAS TEAL Denizcilik Müzesi, geminin kendi tarihinin yanı sıra Akdeniz ve Kıbrıs’ın binlerce yıllık denizcilik mirasına da ışık tutuyor.
Kıbrıs’ın liman geçmişinden ticaret yollarına, deniz savaşlarından balıkçılık kültürüne ve denizcilik teknolojilerinin gelişimine uzanan geniş bir tarihsel perspektif sunan müzede tarihi haritalar, belgeler, navigasyon cihazları ve özgün denizcilik objeleri yer alıyor.
Geminin farklı bölümleri ziyarete açık
Müze, beş ana sergi alanından oluşuyor. Ana güverte, başaltındaki dokuz oda, üst güvertedeki 13 kamara, kumanda merkezi ve kaptan köşkü ziyaretçilere açılmış durumda.
Özellikle kaptan köşkünde bulunan özgün seyir, haberleşme ve kontrol cihazları, ziyaretçilere gerçek bir savaş ve eğitim gemisinin komuta merkezini yakından görme fırsatı sunuyor.
Müze deneyimi girişte Ai. Prof. DUX ile başlıyor. Yakın Doğu Üniversitesi’nin yapay zekâ temelli akademik figürü DUX, ziyaretçileri karşılayarak dijital rehber görevi üstleniyor.
Tarih ve çağdaş sanat aynı gemide buluşuyor
Müze, denizcilik tarihini yalnızca tarihi objeler üzerinden anlatmıyor. Deniz temalı çağdaş sanat eserleri, gemi modelleri ve Piri Reis haritalarından seçilmiş kesitler de sergileniyor.
Böylece tarihi bir savaş ve eğitim gemisi, geçmişin izlerini taşıyan bir yapı olmanın ötesine geçerek tarih ile çağdaş sanatı buluşturan yaşayan bir kültür ve sanat mekânına dönüşüyor.
Girne’de yaşayan bir denizcilik mirası
HMAS TEAL; savaş gemisi, sivil gemi, eğitim gemisi ve nihayet müze olarak farklı dönemlerin hafızasını aynı gövdede taşıyor.
Ton sınıfının dünyada ayakta kalan son yüzen örneğinin Girne’de korunması, gemiyi Kıbrıs’ın ötesinde dünya denizcilik tarihi açısından da önemli bir kültürel miras haline getiriyor.
HMAS TEAL Denizcilik Müzesi, yalnızca tarihi bir gemiyi korumakla kalmıyor; Akdeniz’in ve Kıbrıs’ın denizcilik mirasını gelecek kuşaklara aktaran, tarih, teknoloji ve sanatı bir araya getiren yaşayan bir kültür merkezi olarak öne çıkıyor.
