İnsanların beyin gelişimi ne zaman tamamlanıyor?

İnsanların beyin gelişimlerinin ne zaman tamamlandığı sorusuna verilen 25 yaş yanıtı çeşitli bilimsel araştırmalarla sorgulanır hale geldi.

Science Daily’de yayımlanan ve The Conversation tarafından aktarılan analiz, bu yaygın kabulün bilimsel olarak fazlasıyla basitleştirilmiş olduğunu ortaya koyuyor.

Montreal Üniversitesi Sinirbilim Bölümü doktora sonrası araştırmacısı Taylor Snowden tarafından kaleme alınan değerlendirmeye göre, beyin gelişimi 25 yaşında ani bir biçimde tamamlanmıyor. Özellikle bağlantısal ağ yapıları ve beyaz madde organizasyonu 30’lu yaşların başlarına kadar yeniden yapılanmayı sürdürüyor.

25 YAŞ MİTİ NASIL ORTAYA ÇIKTI?

“25 yaş eşiği” fikri, 1990’ların sonu ve 2000’lerin başında yapılan erken dönem beyin görüntüleme çalışmalarına dayanıyor. Bu çalışmalarda çocuk ve ergenlerin beyinleri yıllar içinde taranmış, özellikle gri maddenin ergenlik döneminde ciddi değişimler geçirdiği gösterilmişti.

Gri madde, nöron hücre gövdelerinden oluşuyor ve genellikle beynin “düşünme dokusu” olarak tanımlanıyor. Ergenlikte yaşanan budama süreciyle birlikte sık kullanılmayan sinir bağlantıları azalırken, sık kullanılan yollar güçleniyor.

Ancak bu ilk çalışmaların önemli bir sınırlılığı vardı: Veri toplama yaklaşık 20 yaş civarında sona eriyordu. Bilim insanları gelişimin tam olarak ne zaman tamamlandığını kesin olarak ölçemedikleri için 25 yaş, kabaca bir tahmin olarak literatüre yerleşti. Zamanla bu tahmin, kesin bir biyolojik eşik gibi algılanmaya başladı.

YENİ ARAŞTIRMALAR NE SÖYLÜYOR?

Science Daily’de aktarılan güncel bulgulara göre nörobilim artık yalnızca tek tek beyin bölgelerine değil, bu bölgeler arasındaki bağlantılara odaklanıyor. Özellikle beyaz madde üzerinden kurulan ağ yapıları inceleniyor. Beyaz madde, beynin farklı bölgelerini birbirine bağlayan ve sinir sinyallerinin iletimini sağlayan liflerden oluşuyor.

Bebeklikten 90 yaşına kadar 4 binden fazla kişinin beyin taramalarını analiz eden kapsamlı bir çalışmada, dokuz yaşından 32 yaşına kadar uzanan ve araştırmacıların “beyin ergenliği” olarak tanımladığı bir dönem saptandı.

Bu dönemde beyin iki temel süreci dengeliyor: ayrışma ve bütünleşme. Ayrışma, benzer düşünce ve işlevlerin kümelenmesini; bütünleşme ise bu kümeler arasında hızlı ve verimli bağlantılar kurulmasını ifade ediyor. Araştırma, bu ağ yapılanmasının 30’lu yaşların başlarına kadar yetişkin kalıbına tam olarak oturmadığını gösteriyor.

Başka bir ifadeyle, 20’li yaşlar beyin için hâlâ aktif bir inşa süreci anlamına geliyor.

32 YAŞ CİVARINDA BİR DÖNÜM NOKTASI

Bulgulara göre yaklaşık 32 yaş sonrasında gelişim eğilimi yön değiştiriyor. Beyin, yeni “otobanlar” inşa etmekten çok, en sık kullanılan yolları sabitlemeye ve güçlendirmeye yöneliyor.

Bu da 20’li yaşların yoğun bağlantı kurma dönemi, 30’lu yaşların ise daha istikrarlı bir ağ yapısına geçiş süreci olduğunu düşündürüyor.

Uzmanlar, burada sihirli bir düğme ya da keskin bir biyolojik sınır olmadığını özellikle vurguluyor. 25 yaş bir bitiş çizgisi değil; beyin gelişimi kademeli ve çok daha uzun soluklu bir süreç.

NÖROPLASTİSİTE: SÜREÇ BİTMİYOR

Araştırmanın işaret ettiği bir diğer önemli nokta ise nöroplastisite. Beynin kendini yeniden yapılandırma kapasitesi yaşam boyu sürüyor. Ancak 9 ile 32 yaş arası dönem, yapısal ağ gelişimi açısından kritik bir fırsat penceresi olarak değerlendiriliyor.

Yüksek yoğunluklu aerobik egzersiz, yeni dil öğrenme ve bilişsel olarak zorlayıcı aktivitelerin bu kapasiteyi desteklediği; kronik stresin ise olumsuz etkilediği belirtiliyor.

Sonuç olarak bilim insanları net bir mesaj veriyor: Beyin gelişimi 25 yaşında bitmiyor. Sosyal medyada sıkça tekrarlanan bu sınır, karmaşık bir nörogelişim sürecinin fazlasıyla basitleştirilmiş bir yorumu.