Avrupa’daki ünlü araştırma merkezi CERN, evrenin nasıl oluştuğunu ve maddenin en temel yapı taşlarını anlamak için yürüttüğü dev projede önemli bir eşiği geçti.
Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nı (LHC) çok daha güçlü hale getirecek olan HiLumi LHC projesi kapsamında, yeraltında kullanılacak sistemlerin birebir aynısı olan 95 metrelik bir test düzeneği çalıştırılmaya başlandı. Bu dev sistem, eksi 271 dereceye kadar soğutuldu. Bu sıcaklık, uzayın bile çoğu yerinden daha soğuk.
NE ANLAMA GELİYOR?
Bu yeni sistem sayesinde, atomların içindeki en küçük parçacıklar çok daha sık ve çok daha güçlü şekilde çarpıştırılacak. Böylece bilim insanları, evrenin nasıl oluştuğuna dair daha net cevaplar arayabilecek.
Yeni çarpıştırıcı, mevcut sisteme göre yaklaşık 10 kat daha fazla çarpışma yaratacak. Bu da bilim insanlarının eline çok daha fazla veri geçmesi anlamına geliyor. Özellikle evrenin oluşumunda kilit rol oynayan Higgs bozonu gibi parçacıklar, ilk kez bu kadar ayrıntılı incelenebilecek.
BİLİNMEYEN OLAYLAR KEŞFEDİLECEK
CERN yetkilileri, bu proje sayesinde bugüne kadar hiç görülmemiş yeni parçacıkların ya da bilinmeyen doğa olaylarının da keşfedilebileceğini söylüyor. Çünkü amaç yalnızca bilinenleri doğrulamak değil, bilinmeyeni ortaya çıkarmak.
Yeni sistemde kullanılan teknolojilerin çoğu, daha önce dünyada hiçbir hızlandırıcıda kullanılmadı. Parçacıkları daha düzgün yönlendiren yeni mıknatıslar, çarpışmaları daha verimli hale getiren sistemler ve enerjiyi daha az kayıpla taşıyan altyapılar bu projeyle birlikte ilk kez devreye girecek.
DÖRT YIL SÜRECEK
Bu yaz başlayacak olan ve dört yıl sürecek büyük bakım ve dönüşüm çalışması sonrası, yeni nesil çarpıştırıcının 2030 yılında tam kapasiteyle çalışması planlanıyor.
Proje yalnızca CERN’in değil, 20’den fazla ülkeden onlarca araştırma merkezinin ortak emeğiyle yürütülüyor. Avrupa ülkelerinin yanı sıra ABD, Japonya, Kanada ve Çin gibi ülkeler de projeye destek veriyor.
Bilim insanlarına göre bu çalışma, sadece bugünün değil, gelecek on yılların bilimsel keşiflerine yön verecek.
