DEVRİM DEMİR
Bir zamanlar akşamüstü yasemin kokularının sokaklara yayıldığı, taş duvarların ardında Kıbrıs’ın en zarif yaşam kültürünün yaşandığı Köşklüçiftlik bugün ağır iş makinelerinin gürültüsüyle yankılanıyor. Eski Lefkoşa’nın belleğini taşıyan evler, yılların anılarıyla birlikte dozerlerin altında dümdüz ediliyor.
Kıbrıs’ın modernleşme sürecinin en önemli mimari tanıkları arasında gösterilen Köşklüçiftlik evleri yalnızca birer yapı değildi. O evler, avlularında büyüyen çocukların sesi, gölgeli verandalarında içilen kahveler, taş duvarlarına sinmiş bir toplumun yaşam biçimiydi. Şimdi ise geriye, yükselen beton blokların arasında kaybolan bir geçmiş kaldı.
Son olarak Avukat Kıvanç Rıza ve ailesine ait, mimari açıdan büyük önem taşıyan tarihi evin görüş alınmadan yıkılması bölgede büyük tepki yarattı. Lefkoşa İmar Planı kapsamında “öncelikli alan” içerisinde bulunduğu belirtilen evin yıkılması, yalnızca bir mülkün ortadan kaldırılması değil, kent hafızasına vurulan yeni bir darbe olarak değerlendiriliyor.
Şehir Plancıları Odası harekete geçiyor: “İdari ihmal davası açacağız”
Kıbrıs Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği’ne bağlı Şehir Plancıları Odası Başkanı Can Kara, yıkımın ardından hukuki sürecin gündeme geldiğini açıkladı.
Kara, yıkılan evin Lefkoşa İmar Planı çerçevesinde korunması gereken öncelikli alan içerisinde bulunduğunu vurgulayarak, ilgili kurumların görüşü alınmadan gerçekleştirilen yıkımın ciddi bir ihmali ortaya koyduğunu söyledi.
Şehir Plancıları Odası’nın “İdari İhmal Davası” açmaya hazırlandığını belirten Kara, benzer şekilde başka yapıların da sessiz sedasız ortadan kaldırıldığına dikkat çekti.
Kara’nın açıklamaları, kent planlaması ve kültürel miras konusunda yıllardır yapılan uyarıların artık kritik bir noktaya ulaştığını gözler önüne serdi.
“Bu sadece bir bina meselesi değildir” diyen şehir plancıları, Köşklüçiftlik’in Kıbrıs’ın yakın tarihini taşıyan nadir bölgelerden biri olduğunun altını çiziyor.
“Köşklüçiftlik Kıbrıs’ın vitrinidir”
Uzmanlara göre Köşklüçiftlik, geçmişte yalnızca Lefkoşa’nın değil tüm Kıbrıs’ın vitriniydi.
Doktorların, hukukçuların, eğitimcilerin ve dönemin önde gelen ailelerinin yaşadığı bölge mimarisiyle, bahçeli evleriyle ve kent kültürüyle adanın en seçkin yaşam alanlarından biri olarak görülüyordu. Köşklüçiftlik’in eski evleri, geçmişin yaşayan hafızasıydı. Ahşap kepenkleri, işlemeli balkonları, geniş avluları ve insan ölçeğindeki mimarisiyle bugünün betonlaşmış kent anlayışına karşı adeta birer kültürel direnç noktasıydılar.
Mete Hatay’dan sert tepki: “Toplum hafızasını kaybediyor”
Araştırmacı-yazar Mete Hatay da sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımlarla yıkımlara sert tepki gösterdi.
Hatay, Köşklüçiftlik evlerinin “tek tek dozerlerin önüne atıldığını” ifade ederek Çevre Dairesi, Planlama Dairesi ve belediyenin sessizliğini eleştirdi.
Listelenmiş evlerden biri olan Avukat Kıvanç Rıza ailesine ait evle birlikte iki tarihi yapının yıkıldığını duyuran Hatay, iki evin daha aynı tehlikeyle karşı karşıya olduğu uyarısında bulundu.
Hatay paylaşımında, eski evlerin ortadan kalkmasıyla toplumun kendi hafızasını da kaybettiğini belirterek, Lefkoşa’nın giderek “ruhsuz betonlarla çevrilen” bir kente dönüştüğünü vurguladı.
Eski Lefkoşa’nın son tanıkları birer birer kayboluyor
Uzun yıllar boyunca Lefkoşa’nın kimliğini oluşturan mahalle kültürü, avlulu evleri, birbirini tanıyan komşuları ve sokak yaşamıyla ayakta kaldı.
Bugün ise rant baskısı altında eski yapılar bir gecede ortadan kaldırılıyor.
Kent belleğini koruması gereken kurumların sessizliği ise kamuoyunda ciddi soru işaretleri yaratıyor.
